Omgekeerde rentecurve: Moet u vrezen voor een recessie?

Staatsobligaties zijn de afgelopen tijd in trek waardoor we de rentes hard zien dalen.

In de VS is de tienjaarsrente weer ver onder de 3% gezakt en in Duitsland is deze zelfs weer onder de 0% gezakt.

Het ‘dovishe’ geluid van de Fed zorgt in de VS zelfs voor een ‘omgekeerde rentecurve’.

Wat houdt zo een ‘omgekeerde rentecurve’ precies in? En moeten we rekening houden met een recessie?

In dit artikel worden de volgende onderwerpen besproken:

  • Wat is een rentecurve?
  • Hoe ontstaat een omgekeerde rentecurve
  • Omgekeerde rentecurve uit het verleden
  • De huidige omgekeerde rentecurve

Wat is een rentecurve?

Laten we bij het begin beginnen. Wat is een rentecurve, ook wel yieldcurve genoemd überhaupt?  Deze term duidt op de relatie tussen het verwachte rendement en de looptijd van obligaties (in een bepaalde land of regio). Met andere woorden, de rentecurve geeft het verschil aan tussen verschillende rentes, zowel korte als lange rentes. Veelal wordt deze rentecurve in een grafische voorstelling weergegeven.

Normale rentecurve

In bovenstaande afbeelding zie je hoe een ‘normale’ yieldcurve eruit ziet.  Op de horizontale as wordt de looptijd in jaren aangegeven, op de verticale as het rendement. Zoals je kunt is is het normaal gesproken zo dat obligaties met  een langere looptijd een hoger rendement bieden dan die met een korte looptijd. Dit is logisch aangezien het risico voor de geldverstrekker groter wordt naarmate de looptijd langer wordt. Het is namelijk lastig om de toekomst te voorspellen: Wie had twintig jaar geleden bijvoorbeeld gedacht dat het internet de traditionele winkels in moeilijkheden zou brengen?  Ter compensatie van dat hogere risico vragen de uitgevers van obligaties(leningen) ook een hogere vergoeding. Grafisch gezien vertaalt zich dat in een stijgende rentecurve.

Omgekeerde rentecurve

Zo een normale rentecurve is echter niet altijd en overal van kracht. Soms wordt de obligatiemarkt door een dalende/omgekeerde rentecurve geteisterd (inverse yield curve). Zo een omgekeerde rentecurve ontstaat doordat rentes op de korte termijn hoger komen te liggen dan die op de langere termijn. Doorgaans spreekt dit weinig optimisme uit over de economische ontwikkelingen op de korte en middellange termijn. Aangezien de obligatiemarkt de grootste financiële markt ter wereld is kunnen we zulke signalen maar beter serieus nemen.  Het grootste risico dat een uitgever van obligatie heeft is het inflatierisico. Bij een omgekeerde rentecurve wordt door ‘de markt’ een groeivertraging in geprijsd. Bij een lagere economische groei is de inflatie namelijk laag, hierdoor wordt er in de rente op de langere leningen steeds minder inflatie ingeprijsd.

Vlakke rentecurve

Als laatste hebben we ook nog een vlakke yieldcurve. Deze komt echter haast nooit voor maar is in theorie wel mogelijk. Dit zou betekenen dat het rendement voor iedere looptijd gelijk zou zijn. Zo een vlakke rentecurve komt meestal voor tijdens de transitie van een stijgende rentecurve naar een omgekeerde rentecurve of andersom.

Hoe ontstaat zo een omgekeerde rentecurve?

Zoals hierboven al even kort werd aangehaald ontstaat een omgekeerde rentecurve als de markt vooruitloopt op een vertraging van de economie en een daling van de obligatierente verwacht. Uiteraard hebben ook centrale banken veel invloed hierop. Zij bepalen namelijk de kortste rente, ook wel beleidsrente genoemd. De beleidsrente is de kortetermijnrente die wordt vastgelegd door de centrale bank voor haar transacties met commerciële banken. Deze kortetermijnrente werkt uiteraard door in alle andere rentes. Gek genoeg begint de rentecurve vaak te draaien nadat een centrale bank de beleidsrente sterk heeft verhoogd wat voor opwaartse druk zorgt op met name korte staatsleningen. De hogere rente maakt obligaties aantrekkelijker en brengt veel bedrijven juist in problemen. De hogere rentes zorgen voor hogere kosten bij bedrijven met veel leningen. Veel bedrijven die tijdens een periode van lage rentes veel hebben geleend, zullen in de problemen geraken, denk aan Netflix en Tesla bijvoorbeeld.

Door de hogere rente op obligaties worden aandelen ook steeds onaantrekkelijker. Waarom zou je ‘veel’ risico lopen met aandelen als je bijvoorbeeld 3% kunt krijgen op een ‘veilige’ 10-jarige staatslening? Na een periode van hoogconjunctuur zijn aandelen vaak ook nog eens duur geworden. Beleggers zullen na een periode van forse rentestijgingen dan ook voorzichtig aan beginnen met het verkopen van aandelen en wat veilige obligaties kopen. De rente en de koersen van staatsobligatie bewegen echter omgekeerd evenredig. Door een grotere vraag naar obligaties zal de rente juist weer dalen.

Wanneer institutionele beleggers een afkoeling van de economie verwachten die gepaard gaat met een lage inflatie, zullen zij zich dus graag willen positioneren in die langere hoge rentes. Door de grote vraag naar die lange obligaties zal de couponrente steeds minder snel stijgen of zelfs beginnen te dalen. Blijkbaar vertrouwen beleggers het beleid van de centrale bank dan niet en denken ze dat de economie juist gaat afkoelen.

Federal Reserve - Omgekeerde rentecurve - Inverse yield curve

Waarom verhogen centrale banken de rente?

Centrale banken hebben als hoofddoel het handhaven van prijsstabiliteit. Het belangrijkste middel dat zij daarvoor hebben is de officiële/beleidsrente. Centrale banken verhogen de rente om de inflatie binnen de perken te houden. Centrale banken van de ontwikkelde landen streven naar een inflatie van 2%. Een dergelijke ‘lage’ inflatie zou gunstig zijn voor de economie. Een gematigde inflatie zorgt er namelijk voor dat mensen geld gaan uitgeven in plaats van sparen. Met het geld dat nu opzij gezet wordt, kan later immers minder producten worden gekocht. Inflatie zorgt er ook voor dat de reële waarde van een geleend bedrag daalt. Dat wil zeggen: in producten gemeten hoef je steeds minder terug te betalen. Dat maakt lenen extra aantrekkelijk en stimuleert ondernemers en bedrijven.

Gek genoeg zijn er geen economische modellen, en is er geen wetenschappelijk onderzoek dat bewijst dat een inflatie van 2% goed zou zijn voor de economie. Een te hoge inflatie is echter niet gunstig aangezien de hogere rentes de economische groei kunnen afremmen. Een hoge inflatie verslechter ook de internationale concurrentiepositie, omdat het producten duurder maakt.

Omgekeerde rentecurves uit het verleden

Opvallend om te melden is dat een omgekeerde rentecurve of inverse yield curve in het verleden altijd vooraf ging aan een recessie. Het duurde echter gemiddeld nog 1 a 2 jaar voordat de Amerikaanse economie ook daadwerkelijk in een recessie belandde. Sterker nog, aandelen stegen doorgaans nog circa 11 maanden en pakweg 8% door, nadat er een omgekeerde rentecurve zichtbaar was.  Onderstaande grafiek toont dat aan:


Gurufocus. (2019). U.S. Treasury Yield Curve. Geraadpleegd op 26 maart 2019, van https://www.gurufocus.com/yield_curve.php

De huidige omgekeerde rentecurve

De Amerikaanse centrale bank heeft de beleidsrente al acht keer verhoogd de afgelopen jaren en begeeft zich momenteel in de bandbreedte 2,25%-2,50%. De Amerikaanse economie floreert en de werkloosheid is slechts 3,8%. In de Eurozone gaat het stukken slechter en ook in China lijkt de economie juist af te koelen. De handelsoorlog die al ruim een jaar duurt lijkt de wereld ook enkel schade toe te brengen. De laatste maanden kwamen er voortdurende signalen naar buiten dat de economie aan het afkoelen is. Verschillende landen stelden de economische groeiverwachtingen  neerwaarts bij. Ook het IMF denkt dat de wereldeconomie in een lager groeitempo terecht zal komen.

Eind vorig jaar begonnen de rentes in de VS fors te stijgen en belandde de 10-jaars rente in de VS ruim boven de 3%. Nadat aandelen een forse correctie beleefde nam de angst voor een recessie toe. De Fed werd steeds terughoudender en heeft inmiddels de geplande renteverhogingen voor 2019 geschrapt. Hierdoor is de Amerikaanse tienjaarsrente weer hard weggezakt tot onder de 2,5%. De markt gaat er zelfs vanuit dat de beleidsrente volgende jaar verlaagd zal worden(!). De CME FedWatch Tool meet de verwachtingen van experts, en 41% van de ondervraagden gaat er momenteel zelfs vanuit dat die verlaging al eind 2019 gerealiseerd gaat worden.

In reactie hierop is de rentecurve officieel omgekeerd. Echter gaat het hier om de kortste rentes. De beleidsrente en de rentes met een korte looptijd tot en met 1 jaar liggen nu namelijk boven die van de belangrijkste 10-jaars rente. De belangrijkste curve is echter de relatie tussen de 2-jarige en de 10-jaars staatslening. Momenteel ligt de 2-jaars rente op 2,26% en die van 10-jaar op 2,43%. Hier is dus nog een verschil van 0,17% zichtbaar maar dat verschil is de afgelopen jaren wel sterk afgenomen. Het lijkt slechts een kwestie van tijd dat ook deze omkeert.

Komt er een beurscrash?

Gezien het verleden vrezen beleggers nu opnieuw voor een nieuwe recessie. Zwakke macrocijfers en onvoldoende vertrouwen dat de aanstaande handelsgesprekken tussen de Verenigde Staten en China zorgen voor een negatief sentiment. Verschillende  vermogensbeheerders wezen er de afgelopen tijd dan ook op dat de Amerikaanse economie  waarschijnlijk binnen 24 maanden in een recessie zal belanden, waardoor Amerikaanse aandelen de komende vijf jaar vermoedelijk weinig opleveren. Uiteraard is het de vraag hoe ernstig deze recessie zal worden. Bovendien bieden resultaten uit het verleden geen garantie voor de toekomst, echter wel een goede indicatie. Uiteraard kan een recessie opnieuw zorgen voor een beurscrash. Wilt u weten wat een beurscrash is en hoe u daar mee om moet gaan? Lees dan het artikel dat ik aan het begin van dit jaar schreef: Is er een beurscrash op komst in 2019?

Beleggingsspecialist LYNX

Justin Blekemolen is beleggingsspecialist bij LYNX Beleggen. Hij schrijft columns over actuele onderwerpen op de beurs en bespreekt dagelijks het laatste beursnieuws in de LYNX Morning Call. Zijn columns zijn te volgen via het LYNX Kennisportaal en zijn persoonlijke Twitter.  In het verleden is Justin meerdere jaren actief geweest als technisch analist bij IEX en de Tostrams Groep.

Gerelateerde artikelen

Contact icon Bel gratis naar
0800 2030
Contact icon E-mail naar
info@lynx.nl
Contact icon Chat met een
LYNX medewerker
Contact icon WhatsApp via
06 31 27 27 27