Beleggen in obligaties: hoe werken ze en wat zijn de rendementen en risico’s?

Beleggen in obligaties is niet zo populair onder particuliere beleggers. Toch stijgen obligatiekoersen al bijna 40 jaar.

De vlucht naar veilige havens heeft de afgelopen tijd voor sterk stijgende obligatiekoersen gezorgd, tegelijkertijd zien we historisch lage rentes terug op de kapitaalmarkten. Hoe werken obligaties precies?

Welke soorten zijn er en hoe kunt u beleggen in obligaties? Wat bepaalt het rendement en wat zijn de risico’s?

In dit artikel worden de volgende onderwerpen besproken:

  • Wat zijn obligaties en hoe werken ze?
  • Verschillende soorten obligaties
  • Rendementen en risico’s obligaties
  • Negative yielding debts
  • Beleggen in obligaties bij LYNX

Beleggen in obligaties - Government bonds - beleggen in obligaties uitleg

Wat zijn obligaties?

Obligaties zijn niets anders dan leningen die door overheden of bedrijven worden uitgegeven. Als u een obligatie koopt, leent u dus geld uit aan de overheid of een onderneming en in ruil daarvoor krijg u een verhandelbaar schuldbewijs. In tegenstelling tot aandelen wordt u met een obligatie in bezit geen mede-eigenaar van de uitgevende instelling. Dit schuldbewijs geeft de houder daarvan wel recht op een vergoeding. De vergoeding voor het uitlenen van geld, de rente, wordt meestal periodiek (bijvoorbeeld jaarlijks) uitgekeerd en wordt couponrente genoemd. De looptijd van obligaties varieert van 1 tot 99 jaar.

Obligaties worden gezien als een relatief veilige belegging. Er kleven namelijk relatief weinig risico’s aan obligaties en u weet als belegger goed waar u aan toe bent. Een obligatie heeft ook altijd een duidelijke einddatum. Op die datum krijgt u het geleende geld terug. Slechts in zeldzame gevallen gebeurt dat niet, bijvoorbeeld bij een faillissement. Vanwege het defensieve karakter van dit beleggingsproduct heeft een defensiever beleggingsprofiel dan ook vaak een hogere weging in vastrentende waarden.

Vastrententende waarden is een verzamelnaam voor beleggingen waarop in beginsel een vaste rentevergoeding en een vaste looptijd geldt. Voorbeelden van vastrentende waarden zijn obligaties, onderhandse leningen en hypotheken.

Er bestaan verschillende soorten obligaties:

  • Staatsobligaties: Obligaties uitgegeven door een land (bijvoorbeeld Nederland en de Verenigde Staten)
  • Bedrijfsobligaties: Obligaties van bedrijven met een hoge kredietwaardigheid
  • High Yield obligaties: Obligaties van minder kredietwaardige bedrijven met een hogere rente
  • Emerging Market Debt: Obligaties van overheden, instellingen of bedrijven uit opkomende markten
  • Asset Backed Securities: Obligaties met een (zakelijk) onderpand

Geschiedenis obligaties

In 1621 gaf de VOC als eerste ter wereld aandelen uit en inspireerden hiermee de overheid om ook geld op te halen via de kapitaalmarkt. In 1624 werd door het Nederlandse waterschap een eeuwigdurende obligatie uitgegeven met een couponrente van 2,5% en een totale waarde van 1200 gulden. Het waterschap had dat geld nodig voor het droogleggen van polders en het herstellen van de doorgebroken dijken die grote delen van Holland en Utrecht moesten beschermen tegen water. In latere jaren zou het waterschap dit nog vaker doen. Wat de obligatie uit 1624 zo bijzonder maakt, is dat ze na bijna vier eeuwen nog steeds rente geeft. Een bedrag van € 15 euro per jaar om precies te zijn.

Beleggen in obligaties - Bonds

Hoe werken obligaties precies?

Het is nu tijd om wat meer de diepte in te gaan. Obligaties zijn zoals gezegd leningen die worden uitgegeven door overheden of bedrijven. Deze obligaties hebben een nominale waarde, het bedrag dat bij aflossing weer wordt terugbetaald. Deze waarde is het totale bedrag dat de overheid of het bedrijf wil verzamelen. Dit totaalbedrag wordt opgeknipt in kleinere delen, dat zijn de coupures. Dit zijn de eenheden waarin u de obligaties op de beurs kunt verhandelen.

De koersen worden vaak uitgedrukt in een percentage (bijvoorbeeld 105%) van de nominale waarde. Als de koers exact gelijk is aan de nominale waarde dan is deze 100%, dit ook wel ‘a pari’ genoemd. De obligatie is onder pari als de beurskoers onder de 100% is, en boven pari als deze boven de 100% noteert. Aan het einde van de looptijd noteert een obligatie altijd a pari (100%). Voor het uitlenen van geld krijgt u (meestal) een vergoeding.

Maar wat bepaalt nou de rente op een obligatie?

  1. De marktrente: Deze wordt vastgesteld door de Europese Centrale Bank. (momenteel 0%)
  2. De looptijd van de lening: Hoe langer u uw geld beschikbaar stelt, hoe hoger de rente. (in een normale markt; zie artikel omgekeerde rentecurve)
  3. De kredietwaardigheid van de overheid of het bedrijf: Het vertrouwen in de instantie aan wie u uw geld leent.

Indien u uw obligatie vóór de einddatum verkoopt, krijgt u daar uiteraard direct geld voor. De hoogte van dat bedrag is afhankelijk van de rente op de kapitaalmarkt. Hoe lager de rente, hoe hoger de waarde van uw obligaties. Het is belangrijk om te onthouden dat de waarde van een obligatie en de rente onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. Deze twee variabelen bewegen omgekeerde evenredig. Dat wil zeggen dat de obligatie in waarde stijgt indien de rente daalt. Als de rente dus stijgt zal de waarde van de obligatie juist dalen om dit verschil te compenseren.

Daarnaast is het belangrijk om te onthouden dat (in een normale markt) de obligaties die een langere looptijd hebben harder zullen dalen of stijgen wanneer de marktrente daalt of stijgt dan een obligatie met een korte looptijd. Naarmate de vervaldatum van een obligatie dichterbij komt, neemt de rentegevoeligheid namelijk af. Een 2-jaars obligatie heeft dus een lagere rentegevoeligheid dan 10-jaars schuldpapier dat net uitgegeven is.

De combinatie van coupon en looptijd wordt ‘duration’ genoemd. De duration is een belangrijke maatstaf voor het renterisico van een obligatie. Hoe langer de duration, des te gevoeliger de koers van die obligatie is voor een verandering van de rentestand.

Praktijkvoorbeeld:

Bovenstaande klinkt misschien ingewikkeld, maar ik zal dit aan de hand van een voorbeeld toelichten. Zodra de rente op een obligatie stijgt zal de obligatiekoers in waarde dalen. Er zijn dan namelijk betere obligaties te krijgen met een hogere couponrente. Als u een obligatie had gekocht die 4% rente betaalt, maar de rente stijgt naar de 5%, dan wordt het lucratiever om in nieuwe staatsleningen te beleggen tegen 5% dan in obligaties die maar 4% geven. Op het einde van de rit krijgt de obligatiehouder zijn inleg altijd ‘a pari’ weer terugbetaald. Als de marktrente gestegen is van 4% naar 5%, dan zal de koers van de obligatie echter onder de nominale waarde dalen, zodat een nieuwe eigenaar van deze obligatie ook ongeveer op 5% rendement kan uitkomen.

Momenteel zien we het omgekeerde gebeuren op de obligatiemarkten. Nieuwe obligaties worden uitgegeven met een lagere rente, waardoor de bestaande obligaties in koers stijgen. Hierdoor zakt het rendement op deze obligaties naar ongeveer hetzelfde rendement als op de nieuwe obligaties. 

Beleggen in obligaties - weegschaal

Hoe kunt u rendement behalen met obligaties?

Zoals eerder gezegd worden obligaties gezien als relatief veilige beleggingen. U weet van te voren namelijk waar u aan toe bent. De couponrente en de einddatum van de obligatie staat vast waardoor u precies weet hoeveel rendement u gaat maken. U kunt naast het directe rendement ook koersrendement behalen doordat de beurswaarde van uw obligatie stijgt. Zoals eerder besproken zal de koers stijgen zodra de rente daalt. Door de hogere vraag wordt er nieuw schuldpapier tegen lagere rentes uitgegeven, waardoor de waarde van oudere obligaties op de beurs zal stijgen.

Zoals u kunt begrijpen kunt u hierdoor ook geld verliezen als de waarde van uw obligatie daalt. Obligaties zijn dus zeker niet risicovrij. De koers van een obligatie is namelijk afhankelijk van onder andere de marktrente (renterisico), de kredietwaardigheid van de uitgever (debiteurenrisico) en van vraag en aanbod op de beurs (marktrisico).

Verschillende typen obligaties

Hierboven zei ik dat de couponrente vast staat, dit gaat echter niet altijd op. Hoewel de meeste (traditionele) obligaties een vaste couponrente hebben, zijn er ook obligaties die een variabele rente hebben. In dat geval is de rente-uitkering niet vast, maar wordt periodiek de rente-uitkering vastgesteld. Een voorbeeld hiervan is een obligatie waarbij de couponuitkering afhankelijk is van de hoogte van de Euribor. Daarnaast zijn er nog vele verschillende typen obligaties. Hieronder zal ik deze obligaties kort toelichten.

  • Obligaties met een vast rendement
    Deze komen het meest voor en heb ik hierboven uitvoerig besproken. Deze obligaties garanderen de betaling van een vast rendement tijdens de hele duur van de lening (tot aan de vervaldatum). Het reëel tarief of een gerichte schatting ervan staat vast op het moment van de aankoop op de primaire markt. Zodra deze verhandeld worden op de secondaire markt, zal de koers variëren in functie van het reëel rendement dat op dat moment voor dat type product te verkrijgen is.
  • Floating rate note (variabele renteobligatie)
    Een obligatie die geen vaste, maar een variabele couponrente heeft. Het kan zijn dat de hoogte van de couponrente afhankelijk is van bijvoorbeeld de marktrente. Deze hebben als voordeel dat wanneer de marktrente stijgt, de vergoeding ook stijgt, maar bij een daling zal de couponrente ook dalen.
  • Achtergestelde obligaties
    Lening die bij faillissement pas wordt terugbetaald nadat gewone obligaties en andere leningen of schuldeisers zijn afbetaald. De risico’s zijn groter dan van een gewone lening en de rente is meestal hoger.

Negative yielding debt

Een relatief nieuw begrip dat momenteel ‘hot’ is op de financiële markten is het zogeheten ‘negative yielding debt’. Men doelt hier op het totale bedrag dat uitstaat in de hierboven besproken obligaties met zero-coupon. Wereldwijd staat er momenteel voor ruim $ 16 biljoen aan zero-coupon obligaties uit. Sterker nog: de rente op deze obligaties is negatief. Dat betekent dat de koper van deze obligaties, geld moet meenemen om geld te mogen uitlenen. Anders gezegd, u moet ‘geld’ betalen om uw geld ‘veilig te parkeren’. En die kosten komen nog eens bovenop eventueel waardeverlies door inflatie.

Iedereen die zijn of haar geld wil steken in Nederlandse staatsobligaties, moet daar nu dus voor betalen. De rente op staatsleningen van alle looptijden is negatief. We zien dit fenomeen ook terug in Zwitserland, Duitsland, Zweden en Denemarken. De meest stabiele landen hebben de laagste rente, omdat de vraag naar deze obligaties het grootste is. De tabel hieronder toont de rentecurve van de belangrijkste kapitaalmarkten. Meer dan 28% van alle uitstaande schulden in de wereld hebben momenteel een yield van onder de 0%.

Waarom obligaties kopen met een negatief rendement?

Eén van de redenen voor de negatieve rente is de angst voor een recessie en het uitblijven van inflatie. Hierdoor kopen beleggers massaal obligaties op, die als relatief veilige havens worden beschouwd. Een andere oorzaak is het dovish geluid van centrale banken. Er is een grote kans dat de Europese Centrale Bank (ECB) weer staatsleningen gaat opkopen. Die hogere vraag zal de marktrente verder omlaag drukken. Beleggers lopen daar op vooruit door nu al obligaties te kopen. Als de marktrente daalt, dan worden de bestaande obligaties namelijk meer waard om dit verschil te compenseren. Beleggers kunnen dus ondanks de negatieve coupon wel rendement maken door de waardestijging van de obligatiekoers.

Beleggen in obligaties bij LYNX

Obligaties zijn uiterst geschikt voor beleggers die tevreden zijn met het vooraf bekende effectief rendement en bereid zijn de obligatie tot het einde van de looptijd in de portefeuille te houden. Obligaties zijn in dat opzicht voornamelijk interessant voor de meer defensieve belegger, of voor beleggers die bijna met pensioen gaan en dus het risico in de portefeuille wil verminderen. Zoals eerder gezegd loopt u met obligaties over het algemeen minder risico, maar net als bij elke vorm van beleggen zijn er wel degelijk risico’s. De uitgevende partij (bedrijf of overheid) kan namelijk in de problemen komen of zelfs failliet gaan. Dus ook bij het beleggen in obligaties kunt u in theorie een deel of uw gehele inleg verliezen.

Bij LYNX kunt u uiteraard ook beleggen in obligaties. In het LYNX Handelsplatform kunt u obligaties kopen uit Nederland, België, Frankrijk, Hongkong en de VS. U kunt de TICKER of ISIN code invoeren in het platform en de gewenste obligatie direct aanschaffen. Door middel van de BOND SCANNER kunt u in het LYNX Handelsplatform eenvoudig zoeken naar honderden obligaties.

Futures

Een andere manier om blootstelling te krijgen in obligaties is door middel van obligatie futures of futures opties. Onderstaande afbeelding uit het LYNX Handelsplatform toont de 5 meest verhandelde obligatie futures.

De meest bekende en verhandelde obligaties futures zijn de Euro Bund (10 Year Bond) en de 10 Year US Treasury Note. Beide hebben een hefboom van 1000. Dit betekent dat u met 1 future op de huidige koers van de Euro Bund future van 178,41 een positie krijgt ter waarde van € 178.410. Een opwaartse beweging van 100 basispunten naar 179,41 (+0,56%) zou een winst/verlies betekenen van € 1000 voor uw portefeuille. Onderstaande afbeeldingen tonen de specificaties van deze twee futures.

.

Beleggen in obligaties via ETF’s

Voor de meer defensieve belegger zijn ETF’s een mooi instrument om een positie in obligaties te verkrijgen. De onderstaande ETF’s zijn uiteraard allemaal te verkrijgen bij LYNX. Een belegging in een obligatie ETF is in veel opzichten wel wat gecompliceerder dan het kopen van een individuele obligatie. Een ETF die een index volgt waarin uitsluitend 10-jarige leningen zijn opgenomen, heeft een continue blootstelling aan leningen met deze looptijd. In een tijd van oplopende rentetarieven zal een 10-jaars ETF een slechter resultaat behalen dan een enkelvoudige belegging in een 10-jarige lening.

De ETF’s hebben bovendien niet altijd een even goede spreiding, dus let goed op welke ETF u koopt. Hieronder noem ik een aantal willekeurige namen van obligatie ETF’s:

Europese obligaties:

  • De Think iBoxx Government Bond UCITS ETF (TGBT): Dit is een staatsobligatie ETF bestaande uit 25 investment grade staatsobligaties en heeft als doel het zo nauwkeurig mogelijk volgen van de Markit iBoxx EUR Liquid Sovereign Diversified 1-10 Index.
  • Think iBoxx Corporate Bond UCITS ETF (TCBT): Dit is een bedrijfsobligatie ETF bestaande uit 40 investment grade in euro genoteerde bedrijfsobligaties en heeft als doel het zo nauwkeurig mogelijk volgen van de Markit iBoxx EUR Liquid Corporates Index.
  • De Think iBoxx AAA-AA Government Bond UCITS ETF (TAT): Dit is een staatsobligatie ETF bestaande uit 15 staatsobligaties met een minimale AA rating en heeft als doel het zo nauwkeurig mogelijk volgen van de Markit iBoxx EUR Liquid Sovereign Capped AAA-AA 1-5 Index.
  • iShares Core € Govt Bond UCITS ETF: Het fonds streeft ernaar het rendement te volgen van een index die bestaat uit investment-grade staatsobligaties van landen in de eurozone.

Amerikaanse + Europese obligaties:

  • De iShares $ Treasury Bond 1-3yr UCITS ETF (LBTE): Het fonds streeft ernaar het rendement te volgen van een index die bestaat uit staatsobligaties met een looptijd van 1 tot 3 jaar die door de Amerikaanse schatkist zijn uitgegeven in Amerikaanse dollar.
  • iShares € Aggregate Bond UCITS ETF (IEAG): Het fonds streeft ernaar het rendement te volgen van een index die bestaat uit investment-grade staatsobligaties, obligaties van semi-overheidsinstellingen, bedrijfsobligaties en geëffectiseerde obligaties die zijn uitgegeven in euro.
  • De iShares Core € Corp Bond UCITS ETF (IEAA): Het fonds streeft ernaar het rendement te volgen van een index die bestaat uit investment-grade bedrijfsobligaties die zijn uitgegeven in euro.

Zelf beleggen in obligaties bij LYNX?

Bij LYNX heeft u wereldwijd directe toegang tot 125 beurzen in maar liefst 31 landen. Leg uzelf geen beperkingen op en profiteer van de ruime handelsmogelijkheden bij LYNX, waaronder het beleggen in obligaties. Bekijk het aanbod:

Beleggen in obligaties

Beleggingsspecialist LYNX

Justin Blekemolen is beleggingsspecialist bij LYNX Beleggen. Hij schrijft columns over actuele onderwerpen op de beurs en bespreekt dagelijks het laatste beursnieuws in de LYNX Morning Call. Zijn columns zijn te volgen via het LYNX Kennisportaal en zijn persoonlijke Twitter.  In het verleden is Justin meerdere jaren actief geweest als technisch analist bij IEX en de Tostrams Groep.

Meer:

Gerelateerde artikelen

Contact icon Bel gratis naar
0800 2030
Contact icon E-mail naar
info@lynx.nl
Contact icon Chat met een
LYNX medewerker